Wybór perspektywy evidence-based (EB) wynika z przekonania, że każda forma interpretacji — niezależnie od dyscypliny — powinna pozostawać proporcjonalna do dostępnych danych. Zasada ta jest wspólna dla zarządzania opartego na dowodach, rachunkowości, prawa umów oraz krytyki tekstu. Podobnie jak informacje dodatkowe do sprawozdań finansowych muszą wynikać z udokumentowanych zdarzeń gospodarczych, a umowa księgowa opiera się na jasno określonych zobowiązaniach i faktach, tak również interpretacja tekstu biblijnego powinna być funkcją danych, a nie wcześniejszych założeń. Analogicznie w medycynie klinicznej pojedynczy opis przypadku nie może przeważać nad wynikami badań wieloośrodkowych; siła rekomendacji terapeutycznej pozostaje proporcjonalna do jakości i ilości dowodów.

EBBS stanowi próbę systematycznego zastosowania logiki evidence-based w obszarze studiów biblijnych. W tym podejściu znaczenie nie jest produktem autonomicznej spekulacji ani prostą konsekwencją tradycji, lecz rezultatem ważenia świadectw rękopiśmiennych, danych językowych, kontekstu historycznego oraz recepcji. Siła interpretacji pozostaje proporcjonalna do siły dowodów. Tam, gdzie dane są stabilne i spójne, wniosek może być jednoznaczny. Tam natomiast, gdzie tekst pozostaje niepewny, wnioski muszą być formułowane z odpowiednim stopniem ostrożności. Szacuje się, że rzeczywiście niepewne fragmenty tekstu NT stanowią około 1% całości; to właśnie w tym ograniczonym obszarze transparentne ważenie wariantów oraz jawne określanie poziomu pewności nabiera szczególnego znaczenia.

Brak równowagi pomiędzy tezą a dowodami sprzyja powstawaniu narracji pseudonaukowych i faktodów, w których marginalne warianty lub hipotezy o słabym oparciu źródłowym są wynoszone do rangi sensacyjnych „odkryć”. Podobny mechanizm widoczny jest w obszarze pseudoterapii, gdzie odosobnione anegdotyczne świadectwa zastępują badania kontrolowane, a silna narracja emocjonalna maskuje brak rzetelnych danych. W takich przypadkach przekonanie poprzedza dowody, a nie odwrotnie. Pseudoterapie często posługują się językiem pozornej naukowości, selektywnie przywołując badania lub pojedyncze przypadki sukcesu, bez ujawniania pełnego kontekstu i jakości źródeł. Skutkiem jest inflacja twierdzeń przy braku dowodów. EBBS sprzeciwia się tej logice, przyjmując zasadę jawnego ważenia danych oraz formułowania wniosków proporcjonalnych do ich empirycznego wsparcia.

W tym sensie wybór tematu nie jest jedynie decyzją teoretyczną, lecz manifestem metodologicznym. EBBS przypomina, że wiarygodność interpretacji zależy nie od jej siły retorycznej, lecz od transparentnej relacji pomiędzy danymi a wnioskiem. Tam, gdzie siła interpretacji jest równa sile dowodów, refleksja naukowa zachowuje swoją integralność.

dr. Peter Van Heugten

dr Peter Van Heugten

Połączenie badań naukowych i pasji, rygoru metodologicznego oraz refleksji epistemologicznej dało początek metodzie Evidence-Based Biblical Studies, której założenia i implikacje przedstawiam w manifeście EBBS. Zapraszam do zapoznania się z tym podejściem jako propozycją bardziej transparentnego i odpowiedzialnego sposobu rozumienia i poznania.